Mu῾tezilî Krizin Sünnî Meşruiyeti

İmam Eş‘arî, İslâm düşünce tarihinde yalnızca bir mezhebin kurucusu değil, aynı zamanda Mu‘tezilî aklî sistemle geleneksel Sünnî anlayış arasında yeni bir denge arayışının temsilcisidir. Bu çalışma, Eş‘arîliğin ortaya çıkışını, İmam Eş‘arî'nin Mu‘tezile'den ayrılış sürecini ve bu ayrılışı mümkün kılan entelektüel sorgulamanın temel kırılma noktalarını merkeze alarak ele almaktadır. İmam Eş‘arî'nin fâil-i muhtâr bir Allah tasavvuru etrafında geliştirdiği düşüncenin, Mu‘tezilî zihniyet zeminiyle ilişkisi, Mu‘tezile sonrası dönemde dâhil olduğu yeni ilmî ve fikrî muhit ve bu düşüncenin nasıl mezhepsel bir kimliğe dönüştüğü, çalışmanın temel problem alanlarını oluşturmaktadır. Ayrıca Eş‘arîliğin, kurucu imamın vefatından sonra farklı aktörler tarafından hangi referanslar ve motivasyonlar doğrultusunda yeniden yorumlandığı ve Geleneksel Sünnî anlayış lehinde nasıl revize edildiği de ayrıntılı biçimde incelenmektedir. Çalışma, İmam Eş‘arî'den Nizamiye medreselerinin kuruluşuna kadar uzanan erken döneme odaklanmakta; Mu‘tezile, Ashâbü'l-Hadîs ve İmam Şâfiî ile kurulan ilişkiler üzerinden Eş‘arîliğin tarihsel ve düşünsel serüvenine bütüncül bir bakış sunmaktadır.