Sünnî İtikadın Teşekkülünde et-Ta‘arruf

Eş‘arî'lik ve Mâtürîdiyye'nin henüz kurumsal teşekkül evresinde bulunduğu hicrî dördüncü asırda telif edilen Ta‘arruf; edilgen bir apoloji üretmenin ötesinde, sûfî itikadı tahkim ederek Mu‘tezilî kırılmalardan korumuştur. Sünnî geleneklerin herhangi birine irca edilemeyecek olan Kelâbâzî'nin eserlerinde hem Hanefî-Mâtürîdî muhitinin hem de Eş‘arî söylemin izleri hissedilmektedir. Bu bağlamda Kelâbâzî, tasavvufu ehl-i sünnet akidesi ile uzlaştırma gayretinin ötesine geçerek, benimsediği bağımsız ve telifçi yaklaşımla Sünnî omurganın teşekkülüne ve erken dönem kelâmî tartışmaların seyrine katkı sağlamış mühim bir müelliftir. Elinizdeki çalışma, Ta‘arruf'u merkeze alarak Bahru'l-Fevâid'i de gözardı etmeden erken dönemin kurucu kelâm metinleriyle, tematik ve mukayeseli bir okumaya girişiyor. Hasan-ı Basrî'nin cebrî söyleme direnen adalet vurgusundan Ebû Hanîfe'nin isim ve sıfat doktrinine; İmâm Mâtürîdî'nin tevhid fikrinden Eş‘arî'nin rü'yetullâh anlayışına; Hakîm es-Semerkandî'nin velâyet-nübüvvet dengesinden Bâkıllânî'nin halku'l-Kur'ân meselesine ve İbn Fûrek'in bilgi teorisine uzanan yedi temel akaid başlığı, metinlerarası bağlamlar takip edilerek Ta‘arruf etrafında inceleniyor.