MEŞÎHAT ARŞİVİ BELGELERİ IŞIĞINDA SEYYİDLER VE NAKÎBÜ'L-EŞRÂFLIK MÜESSESESİ

Tarihi süreç içerisinde Seyyid, Şerif, Ehl-i Beyt, Evlâd-ı Resûl, Sâdât-ı kirâm gibi kavramlarla anılan Hz. Peygamber soyuna mensup kimselere, en dar manada “Hz. Ali ve Hz. Fatma'nın çocuklarından Hz. Hasan'ın soyundan gelenlere şerif; Hz. Hüseyin'in soyundan gelenlere ise seyyid” denilmiştir. Her ne kadar bu ayrım yapılmışsa da aslında aralarında pek bir farkın olmadığı, hatta iki soy arasında akrabalık bağlarının da bulunabileceği göz önünde tutulduğunda, her ikisini de evlâd-ı Resûl veya seyyid kavramlarıyla ifade etmek mümkündür.
İslam devletlerinde Seyyid ve şeriflere Hz. Peygamber soyuna mensubiyetleri dolayısıyla hürmet ve tazimde bulunulmuştur. Hatta bu durum, toplum nezdinde gelişen büyük itibarın yegâne sebebi olmuştur. Fakat Hz. Peygamber'in vefatından bir müddet sonra baş gösteren hilafet mücadelelerinde Hz. Ali'nin yenik düşmesi, Hz. Hasan'ın zehirlenmesi ve Hz. Hüseyin'in Kerbelâ'da şehid edilmesinin ardından Emevî ve Abbasî yöneticilerinin seyyidlere karşı sert bir tutum sergilemeleri, onların İslâm dünyasının çok uzak bölgelerine göç etmelerine sebep olmuştur. Osmanlı Devleti de seyyidlere pek ziyade hürmet ve tazim göstermiş ve kendisinden önceki İslâm devletlerinden tevarüs ettiği Nakîbü'l-Eşrâflık müessesesini daha mükemmel bir seviyeye çıkarmıştır.