Turuk-I Aliyyede Cihaz-I Tarikat

Hz. Peygamber (s.a.v.)'in vefatından sonra ortaya çıkan ilim dallarından birisi de tasavvuftur. Tasavvuf madde ile mânâ arasında mutlak bir bağ kurarak dünyada bulunan unsurları metafizik ilkelere dayandırmış ve zâhirde dünyevî gibi gözüken unsurlara bâtınî anlamlar yükleyerek bir anlam örgüsü oluşturmuştur.
Dünyanın sembollerle örülü olması, sûfîlerin yüksek hakîkatleri anlamada / anlatmada sembolik bir dil geliştirmeleri sonucunu ortaya çıkarmış, bu sembolik dil zamanla sûfîlerin temas kurdukları varlık alanına doğru genişlemiştir. Yüksek mânevî hakîkatlerin sembolik bir dille ifade edilmesi, kullanılan eşyâya da mânevî terbiye yönteminde önemli roller vermeyi beraberinde getirmiş ve sûfîler Hz. Peygamber'in hayatından da örnek alarak, kullandıkları kıyafetlere ve eşyâya bir takım sembolik anlamlar yükleyerek mâneviyât yolcuları için ortak bir anlayış geliştirmişlerdir. İşte cihâz-ı tarîkat denilen sûfîlerin kullandıkları tâc, hırka, haydarî, tennûre, destegül, kemer gibi kıyafetler ile keşkül, tesbih, seccâde, post, def, kudüm, mazhar, teber, kılıç, tığ gibi şeylere çeşitli sembolik anlamlar yüklenmiş ve bu cihazlar, seyr u sülûkte sâliklerin terbiyesinde kullanılan birer unsur olarak telakki edilmiştir.
Bu eserde Anadolu ve Balkan coğrafyasında yaygın olan turuk-ı aliyye denilen ana tarîkatların cihâz-ı tarikatla ilgili durumları ele alınmıştır.