Hadis Tespit Sistemi Açısından Râvinin Rivayetini Reddetmesi

Bir râvinin şeyhinden öğrendiği bir rivayeti ona nispet etmesine rağmen şeyhin bu rivayeti reddetmesi, hadis rivayetinin güvenilirliği açısından temel bir soruyu gündeme getirir: Şeyhin kendisine atfedilen rivayeti inkâr etmesi, rivayetin kabul veya reddini nasıl etkiler ve bu durumda rivayetin sıhhati hangi ölçütlerle belirlenir? Bu çalışma, söz konusu soruyu zabt ve nisyan kavramları çerçevesinde ele alarak şeyhin rivayeti reddetmesinin nedenlerini, unutmanın bu süreçteki rolünü ve rivayetin aidiyetini belirlemede başvurulan tenkit yöntemlerini incelemektedir. Araştırmanın özgün katkısı, rivayetlerin değerlendirilmesini yalnızca temel hadis kaynaklarında yer alan nakillerle sınırlamayıp suâlât, cerh-ta‘dîl, ‘ilel ve biyografi eserlerinin sunduğu veriler üzerinden de ele almasıdır. Böylece muhaddislerin râviler ve rivayetler hakkındaki kapsamlı birikiminin, rivayetin kabul veya reddine nasıl yansıdığı ortaya konulmaktadır. Çalışma, hadis tenkidinin işleyişini ve rivayetlerin güvenilirliğinin belirlenmesinde kullanılan ölçütleri aydınlatırken hadis aktarımının dinamiklerini anlamaya yönelik daha geniş araştırmalara da metodolojik bir zemin sunmaktadır.