Ḥudeybiye Gazvesi'nin Zamanı

Ḥudeybiye Gazvesi'nin tarihi, klasik siyer ve tarih literatüründe genel kabul gören hicrî altıncı yılın Zilkade ayı tarihlendirmesinin ötesinde, yeniden değerlendirilmesi gereken önemli bir kronoloji problemidir. Bu çalışma, yerleşik kabulü farklı kaynak türlerinden elde edilen verilerle sınayarak Ḥudeybiye Antlaşması'nın hicrî yedinci yılın Rebîü'l-âhir ayının onuncu günü civarında akdedilmiş olabileceğini ileri sürmektedir. Böylece gazve ve antlaşmanın tarihine ilişkin literatürdeki hâkim görüşten ayrılan özgün bir kronolojik öneri ortaya koymaktadır. Araştırmada tarih bildiren rivayetler; antlaşmanın süresine ilişkin farklı kayıtlar, sefer güzergâhındaki mevsimsel ve çevresel göstergeler, ilgili Kur'an âyetleri hakkındaki tefsir rivayetleri ve Hayber ile Vâdi'l-Kurâ seferlerinin kronolojisiyle birlikte incelenmektedir. Klasik lügat, coğrafya ve mevsim literatürünün modern ekoloji araştırmalarıyla karşılaştırılması, bu incelemenin özgün yöntemsel boyutunu oluşturmaktadır. Çalışma, farklı veri gruplarının karşılaştırmalı analizinden hareketle geleneksel tarihlendirmenin açıklamakta yetersiz kaldığı unsurları ortaya koymakta ve alternatif kronolojinin dayanaklarını tartışmaktadır. Bu yönüyle eser, yalnızca Ḥudeybiye'nin tarihine ilişkin yeni bir öneri sunmakla kalmayıp erken İslâm tarihi araştırmalarında rivayetlerin, çevresel verilerin ve olaylar arası kronolojik ilişkilerin birlikte değerlendirilmesine yönelik özgün bir yöntem de önermektedir.